ACİL SERVİSTE YANIK HASTASINA YAKLAŞIM
- BeeCons
- 16 Mar
- 3 dakikada okunur
Yanıklar, mortalite ve morbiditesi yüksek, multidisipliner yaklaşım gerektiren acil durumlardır. Yanık yönetiminde ilk öncelik yaşam kurtarıcı girişimlerdir.
1. İlk Değerlendirme: xABCDE Yaklaşımı
x – Exsanguination: Dış kanama varsa hemen kontrol edilir.
A – Airway (havayolu)
Yanık hastasında havayolu ödemi gelişebilir → erken entübasyon kritik.
Yüz, boyun yanığı, inhalasyon öyküsü, karbonize tüyler, ses kısıklığı, stridor → entübasyon endikasyonudur.
B – Breathing (solunum)
Göğüs duvarı tam kat yanıkları solunumu kısıtlayabilir → eskarotomi gerekebilir.
Oksijen → %100 O₂ (karbonmonoksit intoksikasyonu düşünülür).
C – Circulation (dolaşım)
2 geniş damar yolu açılır.
Yanık yüzdesine göre sıvı resüsitasyonu başlatılır (Parkland formülü).
D – Disability (nörolojik durum) → GKS değerlendirilir.
E – Exposure (maruziyet) → Hasta tamamen soyulur, hipotermiden korunur.
2. Yanık Yüzdesi ve Derinliğinin Değerlendirilmesi
🔹 Yanık Yüzdesi (TBSA – Total Body Surface Area)
Erişkinde: “Rule of Nines” (9’lar kuralı).
Çocukta: Lund-Browder diyagramı.
🔹 Yanık Derinliği
1. derece: Sadece epidermis (güneş yanığı).
2. derece yüzeyel: Dermisin üst kısmı, vezikül + ağrılı.
2. derece derin: Dermisin alt kısmı, daha az ağrılı, iyileşmesi uzun.
3. derece (tam kat): Deri tüm katları, beyaz/kömürleşmiş, ağrısız.
4. derece: Kas, tendon, kemik tutulumu.
3. Sıvı Resüsitasyonu (Parkland Formülü)
Formül: 4 mL × kg × yanık yüzdesi (%TBSA, sadece 2. ve 3. derece yanıklar).
Veriliş: İlk 24 saatte
İlk 8 saatte → toplamın %50’si
Sonraki 16 saatte → %50’si
Sıvı tipi: Ringer Laktat tercih edilir.
Takip: İdrar çıkışı en güvenilir parametre (≥0.5–1 mL/kg/saat).
4. İnhalasyon Yaralanması
Karbonmonoksit zehirlenmesi → Oksijen satürasyonu yalancı yüksek çıkar (pulse oksimetre yanıltır).
Tanı: Karboksihemoglobin düzeyi.
Tedavi: %100 O₂, ağır olgularda hiperbarik oksijen.
Yanık + inhalasyon → mortaliteyi belirgin artırır.
5. Escharotomi ve Fasiyotomi
Göğüs/abdominal tam kat yanıklarda → solunumu ve dolaşımı kısıtlayabilir → eskarotomi endikasyonu.
Kompartman sendromu gelişirse → fasiyotomi.
6. Analjezi ve Ağrı Kontrolü
Yanık ağrısı şiddetlidir → IV opioidler (morfin, fentanil) tercih edilir.
IM enjeksiyonlardan kaçınılır (absorpsiyon bozulur).
Benzodiazepinler anksiyete kontrolünde kullanılabilir.
7. Enfeksiyon ve Tetanus Profilaksisi
Yanık alanı steril örtülerle kapatılır.
Profilaktik antibiyotik önerilmez → sadece enfeksiyon bulgusu varsa.
Tetanus profilaksisi yapılır.
8. Yanık Ünitesine Sevk Kriterleri (American Burn Association)
%10’dan fazla TBSA yanık (çocuklarda ve yaşlılarda %5).
Yüz, el, ayak, genital bölge, büyük eklem yanıkları.
Tam kat (3. derece) yanıklar.
Elektrik/kimyasal yanıklar.
İnhalasyon yaralanması.
Eşlik eden travma.
9. Özel Durumlar
Elektrik Yanıkları: Derin doku hasarı, kardiyak aritmi riski → EKG ve kardiyak monitorizasyon şart.
Kimyasal Yanıklar: Bol su ile yıkama (asit/baz fark etmez, ama göz yanıklarında özel dikkat).
Yıldırım Çarpması: Kardiyak arrest en sık ölüm nedeni, CPR’ye hızlı yanıt verebilir.
Özet Akış
xABCDE → Havayolu güvenliği + erken entübasyon
TBSA ve derinlik değerlendirmesi
Sıvı resüsitasyonu (Parkland)
İnhalasyon yaralanması yönetimi
Ağrı kontrolü
Tetanus profilaksisi
Yanık ünitesi sevk kriterlerine göre yönlendirme
Klinik ipucu :
Yanık hastasında ilk 24 saatte en önemli iki ölüm nedeni: havayolu tıkanması ve hipovolemik şok.
Bu yüzden ilk yapılacaklar: entübasyon endikasyonu geciktirilmemeli, sıvı resüsitasyonu hızlı başlatılmalı.
BEECONS HEKİM İLETİŞİM PLATFORMU
BeeCons Hekim İletişim Platformu, hekimlere özel ve anonim iletişim grupları ile meslek hayatınızda size yardımcı olur. Gruplarda isminiz görünmez ve sorduğunuz sorulara en geç 5 dakika içerisinde yanıt verilir.
BEECONS'UN EN ÖNEMLİ ÖZELLİĞİ ANONİM OLMASIDIR!
Gizli Mesajlaşma Uygulaması ile telefon numaranız ve isminiz görünmeden iletişim kurabilirsiniz. Günlük mesajlaşmalarınız Hekim İletişim Platformu mesajlarınız ile karışmaz.
YETKİN UZMAN KADROSU
Çok sayıda seçilmiş acil uzmanı ve diğer branş uzmanları sorularınıza anında cevap verir.
HER GRUP VIP
BeeCons'da farklı özellikte gruplar yok. Tüm Hekim İletişim Grupları 25 kişiyle sınırlıdır. Mesajlarınız karışmaz, telefonunuz bildirimle dolmaz!
FATURALI HİZMET
BeeCons, Bee Akademi bünyesinde kurulmuş bir limited şirketidir ve tüm ödemeleriniz için fatura kesilmektedir.
Yorumlar